Gebelik zorlu bir süreçtir ve doğumla taçlanır. Genellikle her şey yolunda gider, anne ve bebek sağlıklı biçimde bu süreci atlatır. Ancak bazen işler planlandığı gibi gitmez; doğum sonrası kanama, doğumhanede en sık karşılaştığımız ciddi sorunların başında gelir.
Kanama, doğumun doğal bir sonucudur ve her doğumda bir miktar olur. Önemli olan, bu kanamanın beklenen sınırların dışına çıktığı anı zamanında fark etmek ve müdahale etmektir.
Doğum sonrası kanama nedir?
Doğum sonu kanamalar, tıp dilinde postpartum kanama olarak adlandırılır. Normal doğum sonrasında yaklaşık 500 ml’ye kadar olan kan kaybı beklenen sınırlar içinde kabul edilirken, sezaryen sonrasında bu miktar biraz daha fazla olabilir. Ancak yalnızca ölçüye bakmak yeterli değildir: annenin tansiyonunu düşüren, nabzını hızlandıran, halsizlik ve baş dönmesi yapan her kanama, miktarı ne olursa olsun ciddiye alınır.
Kanamalar ortaya çıkış zamanına göre ikiye ayrılır:
- Erken kanama: Doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde görülür. Kanamaların büyük bölümü bu gruptadır.
- Geç kanama: İlk 24 saatten sonra, lohusalık boyunca ortaya çıkar. Genellikle rahim içinde kalan doku parçalarına veya enfeksiyona bağlıdır.
Doğum sonrası kanamanın nedenleri
Rahmin yeterince kasılmaması (atoni)
Lohusalarda en sık kanama nedeni, rahmin doğumdan sonra yeterince kasılamaması ya da gevşemesidir; buna atoni diyoruz. Normalde hem normal doğum hem de sezaryen sonrasında rahim hemen kasılır, sertleşir ve karın üzerinden elle hissedilebilecek kadar sıkılaşır. Bu kasılma, plasentanın ayrıldığı yüzeydeki damarları sıkarak kanamayı durdurur. Rahim gevşek kalırsa bu damarlar açık kalır ve kısa sürede ciddi kan kaybı olur. Atoni çoğu zaman önceden tahmin edilemez; meydana geldiğinde hızlı müdahale gerektirir.
Doğum yolu yırtıkları
Kanamanın bir diğer nedeni, doğum sırasında oluşan yırtıklardır. Bu yırtıklar rahimde, rahim ağzında, vajinada veya doğum yolunun diğer bölgelerinde olabilir; doğumdan hemen sonra dikeriz. Nadir görülse de en ciddi olanı rahim yırtılmasıdır (uterin rüptür). Rahim iyi kasıldığı hâlde kanama devam ediyorsa yırtık ihtimali akla gelmelidir. Daha önce sezaryen olmuş kadınlar bu açıdan daha yüksek risk taşır.
Rahim içinde doku kalması
Bebeğin eşine (plasenta) ait doku parçalarının doğumdan sonra rahimde kalması da kanamaya yol açar. Bu durumda rahim tam kasılamaz. Doğumdan günler, hatta haftalar sonra başlayan kanamaların en sık sebebi budur ve ultrasonla kolayca değerlendirilir.
Pıhtılaşma sorunları
Kan sulandırıcı ilaç kullananlar, hemofili gibi kalıtsal pıhtılaşma bozukluğu olanlar ve gebelik zehirlenmesi, plasenta dekolmanı gibi durumlar yaşayanlar doğum sonrası kanamaya daha yatkındır.
Kimlerde risk daha yüksektir?
- İkiz veya üçüz gebelik, iri bebek, fazla su (polihidramniyos) nedeniyle rahmi aşırı gerilmiş olanlar
- Uzun süren ya da doğum sancısı ilaçla güçlendirilen doğumlar
- Çok sayıda doğum yapmış kadınlar
- Önceki doğumunda kanama yaşamış olanlar
- Plasenta previa, plasenta yapışma anomalisi ve daha önce geçirilmiş sezaryen
- Miyomu olanlar ve gebelikte kansızlığı (anemi) düzeltilmemiş olanlar
Bu risklerin bilinmesi, doğumun nerede ve hangi hazırlıkla yapılacağını belirlemek açısından önemlidir. Bu nedenle gebelik takibinde geçmiş doğum öykünüzü ayrıntılı sorarım.
Doğum sonrası kanama nasıl önlenir?
Kanamayı önlemenin en etkili yolu, doğumun üçüncü evresinin yani plasentanın ayrılma aşamasının doğru yönetilmesidir. Bebek doğduktan sonra rahmi kastıran ilaçların uygulanması, plasentanın kontrollü biçimde çıkarılması ve rahmin dışarıdan masajla kasılmasının sağlanması ciddi kanama riskini belirgin biçimde azaltır. Gebelikte kansızlığın tedavi edilmesi de, olası bir kanamanın daha kolay atlatılmasını sağlar.
Doğum sonrası kanama nasıl tedavi edilir?
Tedavi, kanamanın sebebine göre basamak basamak ilerler:
- Rahim masajı ve mesanenin boşaltılması
- Rahmi kasan ilaçların damar yolundan veya kas içine uygulanması
- Doğum yolunun ayrıntılı muayenesi, yırtık varsa dikilmesi
- Rahim içinde doku kaldıysa boşaltılması
- Kanama sürerse rahim içi balon uygulaması, kompresyon dikişleri veya damar bağlanması
- Gerektiğinde kan ve kan ürünü verilmesi
Çok nadir durumlarda, annenin hayatını kurtarmak için rahmin alınması gerekebilir. Zamanında fark edilen kanamalarda bu noktaya gelinmesi çok seyrektir; bu yüzden doğumun hastane koşullarında, kan bankası ve ameliyathane desteği olan bir merkezde yapılması hayati önem taşır.
Lohusalık kanaması ne kadar sürer?
Doğumdan sonraki normal akıntıya loşia denir ve her lohusada görülür. İlk günlerde kırmızı ve adet kanamasından biraz daha fazladır; birkaç gün içinde pembe-kahverengiye, ardından açık sarımsı bir renge döner. Toplam süresi genellikle 4-6 haftadır. Emzirme, rahmin kasılmasını hızlandırdığı için bu sürecin daha çabuk tamamlanmasına yardımcı olur.
Hangi durumlarda hemen doktora başvurmalısınız?
- Bir saat içinde bir hijyenik pedi tamamen ıslatacak kadar kanama olması
- Yumurta büyüklüğünde veya daha büyük pıhtıların gelmesi
- Azalmışken yeniden parlak kırmızı renkte başlayan kanama
- Baş dönmesi, göz kararması, çarpıntı, aşırı halsizlik, bayılma hissi
- Kötü kokulu akıntı, ateş ve karın alt bölgesinde artan ağrı
Bu bulgular lohusalık döneminin normal seyri değildir; vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.
Sonraki gebelikleri etkiler mi?
Doğum sonrası kanama geçirmiş olmak, bir sonraki gebelikte aynı sorunun tekrar etme ihtimalini artırır; ancak bu, yeniden doğum yapılamayacağı anlamına gelmez. Önemli olan, bir sonraki gebelikte bu öykünün bilinmesi ve doğum planının buna göre yapılmasıdır. Rahmin alınması gerekmediği sürece, doğurganlık genellikle etkilenmez.
Nedeni ne olursa olsun, doğum sonrası kanamanın hızlı biçimde fark edilmesi ve gereken müdahalenin zamanında yapılması yaşamsal önem taşır. Sağlıklı doğumlar dilerim.
