Smear testi, rahim ağzını (serviks) değerlendirmek amacıyla yapılan bir tarama testidir. Bu test, rahim ağzında kanser veya kanser öncüsü hücresel değişiklikleri, henüz hiçbir şikâyet ortaya çıkmadan tespit etmemizi sağlar. Muayenehanemde smear testi, jinekolojik muayenenin ayrılmaz bir parçasıdır.
Türkiye’de her 100 bin kadından 4’üne rahim ağzı kanseri teşhisi konulmaktadır ve bu vakaların yarısından fazlası ileri evrelerde yakalanmaktadır. Oysa rahim ağzı kanseri, düzenli tarama ile neredeyse tamamen önlenebilen bir kanser türüdür.
Smear testi nasıl yapılır?
Rahim ağzından bir fırça veya tahta spatula ile yüzeysel bir sürüntü alınır. Alınan örnek ya cam üzerine ince bir tabaka hâlinde yayılır ya da özel bir sıvı içine konur (sıvı bazlı sitoloji). Örnek, patoloji laboratuvarında hücre düzeyinde incelenir.
İşlem birkaç dakika sürer, ağrısızdır ve anestezi gerektirmez. Bazı kadınlar kısa süreli bir basınç hissi ya da testten sonraki birkaç saat içinde çok hafif bir lekelenme tarif eder; bu beklenen bir durumdur.
Smear testi öncesinde nelere dikkat edilmeli?
- Test, adet kanaması olmadığı bir günde yapılmalıdır.
- Testten önceki 2 gün boyunca cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır.
- Vajinal duş yapılmamalı; vajinal krem, ovül veya fitil kullanılmamalıdır.
- Vajinal enfeksiyon tedavisi görüyorsanız, tedavi bitiminden sonraya bırakılması daha doğru olur.
Bu kurallara uyulmadığında örnek yetersiz gelebilir ve testin tekrarlanması gerekebilir.
Rahim ağzı kanser taraması kimlere, hangi sıklıkta yapılır?
Tarama genellikle 21 yaşından itibaren başlar ve cinsel ilişkisi hiç olmamış kadınlara uygulanmaz.
- 21-29 yaş: Yalnızca smear testi yapılır, 2-3 yılda bir tekrarlanır. Bu yaş grubunda HPV taraması genellikle gerekli değildir.
- 30 yaş ve üzeri: Smear testine HPV testi eklenir; bu ikisinin birlikte yapılmasına co-test adını veriyoruz. Sonuçlar temizse tarama aralığı 5 yıla çıkarılabilir.
- 65-70 yaş: Son 10 yıldaki testler temizse taramaya son verilebilir.
Sonuçların temiz gelmesi hâlinde testin yılda bir tekrarlanması da yanlış değildir; aralığın uzatılması, gereksiz işlemden kaçınmak içindir.
HPV ile rahim ağzı kanseri arasındaki ilişki
Rahim ağzı kanserlerinin en önemli tetikleyicisi Human Papilloma Virüs (HPV)‘tür. HPV cinsel yolla bulaşır ve çok yaygındır; enfeksiyonların büyük bölümü bağışıklık sistemi tarafından kendiliğinden temizlenir. Sorun, yüksek riskli HPV tiplerinin (özellikle 16 ve 18) yıllarca kalıcı olmasıyla ortaya çıkar. Bu nedenle smear testiyle birlikte HPV taraması da yapılması önemlidir. HPV sonucunun negatif olması, rahim ağzı kanseri riskinin düşük olduğunu gösterir; hücre değişikliklerinin gelişmesi yıllar aldığı için bu durumda uzun aralıklarla takip güvenlidir.
HPV aşısı, virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında en yüksek korumayı sağlar. Ancak aşı olmuş olmak taramadan muaf tutmaz; aşılı kadınların da smear takibini sürdürmesi gerekir.
Smear testi sonucu ne anlama gelir?
Sonuçların büyük çoğunluğu normaldir. Anormal sonuç çıkması “kanser” demek değildir; çoğu hücre değişikliği tedavi gerektirmeden kendiliğinden düzelir. Sık karşılaşılan sonuçlar şunlardır:
- Normal (NILM): Hücresel değişiklik yok; rutin takibe devam edilir.
- ASC-US: Anlamı belirsiz hafif değişiklikler. HPV testi ile birlikte değerlendirilir.
- LSIL: Hafif derecede değişiklik. Çoğu kendiliğinden geriler, yakın takip edilir.
- HSIL: Ciddi derecede değişiklik. Kolposkopi ve biyopsi gerekir.
- AGC ve kanser hücresi bulguları: İleri inceleme gerektirir.
Sonuçta bir sorun saptanırsa uygulanabilecek yöntemler arasında kolposkopi (rahim ağzının büyüteçle incelenmesi), biyopsi, LEEP (loop elektrokoterizasyon) ve konizasyon bulunur. Bu işlemler hem tanı hem de çoğu zaman tedavi amacıyla kullanılır ve doğurganlığı genellikle etkilemez.
Daha sık tarama gereken durumlar
Bazı hasta grupları rahim ağzı kanseri açısından yüksek risk taşır ve daha sık aralıklarla taranması önerilir:
- Anne karnında DES (dietilstilbestrol) hormonuna maruz kalanlar
- HIV pozitif olanlar
- Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi görenler (kemoterapi, uzun süreli kortizon tedavisi, organ nakli sonrası)
- Daha önce rahim ağzında ileri derecede hücre değişikliği saptanmış veya tedavi görmüş olanlar
- Sigara içenler ve çok sayıda cinsel partneri olanlar
Özel durumlar
Gebelikte: Smear testi gebelikte de güvenle yapılabilir; bebeğe ya da gebeliğe zarar vermez.
Rahmi alınmış kadınlarda: Rahim iyi huylu bir nedenle, rahim ağzıyla birlikte alınmışsa taramaya genellikle gerek kalmaz. Rahim ağzı yerinde bırakıldıysa tarama sürer.
Menopozda: Menopoza girmiş olmak taramayı sonlandırmaz; yaş sınırına kadar takip devam eder.
Ankara’da smear testi
Ankara’daki muayenehanemde smear testi ve HPV taramasını jinekolojik muayenenin bir parçası olarak uyguluyorum. Örnekler patoloji laboratuvarında değerlendirilir; sonuçları birlikte yorumlar, gerekiyorsa kolposkopi ve sonraki adımları planlarız. Tüm kanser tarama testleri arasında en etkili olanı rahim ağzı kanser taramasıdır; düzenli yaptırıldığında hastalığın daha ortaya çıkmadan önlenmesini sağlar.
